Eline's (levens)kunstblog
Eline Vulsma over leven en kunst
Toerist toen en nu
Categories: Geen categorie

 

Lopend langs het Paleis op de Dam passeerde ik een stel toeristen die op de kaart keken waar ze waren: de Paleisstraat, constateerden ze. Ze lieten zich niet van de wijs brengen door het feit dat het bordje met ‘Paleisstraat’ was afgeplakt met een sticker ‘Stadhuisstraat’. Vast eentje uit de collectie van de Republiek Amsterdam-plakkers (zie blog 14-2-11) Inderdaad, het paleis is in de 17e eeuw gebouwd als stadhuis.

 

 

Hoe zou een toerist het 17e eeuwse Amsterdam beleefd kunnen hebben? Daar is een leuk boekje over geschreven: Amsterdam voor vijf duiten per dag. Geschreven door hedendaagse historici, dat wel.

Er was natuurlijk nog geen Madame Tussaud, maar de Kalverstraat was al wel een winkelstraat. Het leuke van het boekje is dat je heel veel parallellen met het heden ontdekt. De mens is eigenlijk niet zo veranderd, wel de techniek. Als uitzondering geldt met name het strafrecht, dat aanzienlijk strenger was dan tegenwoordig. Fijn zo’n executie op de Dam…

 

Wie denkt dat het financieel uitkleden van de automobilist iets nieuws is, heeft het mis. De toenmalige auto heette koets: ‘Reizigers die met hun eigen karos de stad in rijden, moeten bij de poorten diep in de buidel tasten. Amsterdam wil zo min mogelijk koetsen en karren in de stad toelaten, omdat de ratelende wielen de bestrating en bruggen aantasten.’ Hardrijden werd ook al niet gewaardeerd: ‘In de stad zelf mag een koetsier alleen stapvoets rijden. Slechts postwagens en dokterskoetsjes mogen draven. Wie de maximumsnelheid overschrijdt, staat een boete te wachten.’ Vroeger was dus niet alles beter…

Dan het vermaak: kermis en vrijmarkt. Is al eeuwenoud: ‘De aantrekkelijkste en grootste markt is – de naam zegt het al – de Grote Jaarmarkt, die in september samenvalt met de kermis. De jaarmarkt duurt enkele weken en is een vrijmarkt: iedereen mag er spullen verkopen. De vele honderden kramen staan op en rond de Dam, de Nieuw-, Noorder- en Westermarkt, het Koningsplein, de botermarkt, de Kloveniersburgwal en het Rusland.’ Wekenlang Koninginnedag, ziet u het voor u?

 

Maar in het Amsterdam van de Gouden Eeuw was nog veel meer te beleven: je kon wat drinken in koffiehuizen, kroegen en wijnhuizen. Voor het ruigere vermaak waren er speelhuizen en bordelen. Met de kinderen kon men naar een pleziertuin (met doolhoven en fonteinen) of een rariteitenkabinet. En in de nieuwe groene stadswijk ‘De Plantage’ kon je voor vier stuivers de Hortus bezoeken.  Artis bestond nog niet, maar in de tuinen van verschillende herbergen waren kooien met exotische dieren, die je tegen betaling kon bekijken.

Het boekje leest heel vlot; het is allesbehalve droge geschiedenis. Achterin staan nog wat ‘handige’ zinnetjes in oud-Nederlands, voor mocht u ooit met de teletijdmachine de sprong naar het verleden willen wagen. Anders toch maar naar het Amsterdam van nu, waar nog heel veel 17e eeuws te zien valt. Als u echt alles heeft gezien, kunt u altijd nog aansluiten in de rij bij Madame Tussaud!

 

Amsterdam voor vijf duiten per dag / Maarten Hell & Emma Los / Athenaeum-Polak & Van Gennep / 2011


1 Comment to “Toerist toen en nu”

  1. Ha Eline,

    Leuk dat je ook aandacht hebt voor ‘straatkunst’ zoals de stickers van Republiek Amsterdam. Deze stad is wel echt een attractie in dat opzicht!